:: دوره 11، شماره 42 - ( فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی 1398 ) ::
جلد 11 شماره 42 صفحات 113-138 برگشت به فهرست نسخه ها
جریان‌های شعوبی غیرایرانی در سده‌های نخستین اسلامی
قاسم قریب1، جواد عباسی2، سید جلال رجایی3
1- دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام/ گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی
2- دانشیار گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی/ دانشگاه فردوسی مشهد ، jabbasi@um.ac.ir
3- استادیار گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی/ دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده:   (1719 مشاهده)
چکیده
اگرچه جنبش شعوبیه‌ی ایران حرکتی وسیع و دارای ابعاد متنوع بود، جریان شعوبی­گری در جهان اسلام تنها به ایرانیان منحصر نبود. حکومت قوم­گرای اُموی با محوریت‌دادن به «عرب» در امور سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، زمینه‌ی نارضایتی سایر اقوام ساکن در سرزمین­های اسلامی را فراهم کرد. سیاست­های امویان در اندیشه و قلمِ جریان ضدشعوبی عصر عباسی تداوم یافت و واکنش نخبگان و توده­های غیرعرب مسلمان نسبت به این تفکر تبعیض­آمیز به اشکال مختلف نمایان شد. این پژوهش در پی یافتن جریان­های مختلف جنبش شعوبی­گری در میان اقوام غیرعرب مسلمان، به استثنای ایرانیان، در سده­های نخستین اسلامی است. نتیجه‌ی بررسی­ها نشان می­دهد که نخبگان گروه­های قومی بزرگ‌تر و مهم‌تر در جهان اسلام با تکیه بر توان فرهنگی و پیشینه‌ی تمدنی خود در برابر تحقیرهای ضدشعوبیان ایستادگی و افتخارات خود را مطرح کردند. نبطی­ها، قبطی­ها، مولدان اندلسی­، سیاهان حبشی-سودانی و ترکان پنج گروه قومی بزرگی بودند که در برابر برتری­طلبی عربی واکنش نشان دادند. گرچه از نخبگان این اقوام، میراث مکتوب انگشت‌شماری باقی مانده است، با تکیه بر گزارش­های منابع تاریخی، ادبی و دینی موجود می­توان دریافت که نخبگان این گروه­ها تلاش کردند تا افتخارات خود را بیان و دلایل برتری خود بر اعراب را نظریه­مند کنند.
 
واژه‌های کلیدی: جنبش شعوبیه، نبطی‌ها، قبطی‌ها، مولدان، حبشی- سودانی ها، ترکان
متن کامل [PDF 294 kb]   (183 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1399/9/2 | پذیرش: 1398/11/10 | انتشار: 1398/11/10



XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 11، شماره 42 - ( فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی 1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها